Làng đúc đồng Phước Kiều: xem nghề đúc hơn 400 năm tuổi
Làng đúc đồng Phước Kiều là điểm dừng cho người muốn hiểu một làng nghề bằng âm thanh, lửa và đôi tay thợ thủ công. Nằm ở khu vực Điện Bàn, trên tuyến đường giữa Đà Nẵng và Hội An, ngôi làng đã duy trì nghề đúc đồng hơn bốn thế kỷ. Chuyến ghé giúp bạn hình dung vì sao từng chiếc chuông, chiếc cồng phải trải qua nhiều công đoạn chính xác.
Làng nghề hơn 400 năm bên đường về Hội An
Nghề đúc đồng ở Phước Kiều được truyền lại từ đầu thế kỷ XVII. Theo ký ức làng nghề, ông Dương Tiền Hiền từ Thanh Hóa đã mang kỹ thuật đúc đến vùng đất này. Ban đầu, thợ làm nông cụ, đồ gia dụng và binh khí; về sau sản phẩm mở rộng sang chuông, cồng chiêng, tượng, lư hương và đồ thờ. Cuối thế kỷ XVIII, nơi đây từng tham gia làm vật dụng phục vụ nghĩa quân Tây Sơn. Đến thời Minh Mạng, Phước Kiều và Đông Kiều được hợp nhất, tạo nên tên làng nghề còn được nhắc đến ngày nay.
Điều hấp dẫn nằm ở khả năng điều chỉnh hợp kim và âm thanh. Với cồng chiêng hay chuông, hình dáng đẹp mới chỉ là bước đầu; người thợ còn phải gõ thử, nghe độ ngân rồi sửa từng vùng kim loại để tiếng phát ra tròn, sâu.
Một mẻ đúc đồng diễn ra như thế nào?
Quy trình thường bắt đầu bằng việc tạo mẫu và làm khuôn đất. Khuôn phải chịu được nhiệt cao, giữ đúng kích thước và tách ra mà không phá hỏng sản phẩm. Đồng cùng các kim loại khác được cân theo tỷ lệ phù hợp, đưa vào lò nung rồi rót vào khuôn. Sau khi nguội, vật đúc được lấy ra, làm sạch, mài bề mặt và chạm hoa văn nếu cần.
Khách có thể nhìn thấy vài công đoạn tùy thời điểm, nhưng không nên tự ý bước vào vùng lò, chạm khuôn hay cản lối vận chuyển. Nhiệt và dụng cụ nặng khiến xưởng nghề khác hẳn không gian trưng bày.
Cách đi và thời lượng tham quan
Từ phố cổ Hội An, quãng đường đến làng khoảng 8 km. Bạn có thể đi theo hướng Hùng Vương, nối qua khu vực Điện Phương rồi hỏi đường vào cụm xưởng Phước Kiều. Nếu xuất phát từ Đà Nẵng, nên kết hợp làng nghề với một hành trình về phía Hội An để tránh đi vòng. Bản đồ trực tuyến hữu ích, nhưng ở đoạn đường nhỏ nên hỏi người dân vì vị trí từng xưởng có thể nằm sâu trong khu dân cư.
Khoảng 60–90 phút là đủ để quan sát xưởng, nghe giới thiệu và xem sản phẩm. Hãy đi ban ngày. Trước khi chụp nghệ nhân, khuôn mẫu hay không gian trong nhà, bạn nên xin phép. Trang phục gọn và giày kín mũi sẽ tiện hơn gần khu vực làm khuôn.
Những sản phẩm đáng chú ý
Phước Kiều nổi tiếng với cồng chiêng, chuông và các vật dụng thờ cúng. Bên cạnh kỹ thuật tạo hình, mỗi nhóm sản phẩm lại có yêu cầu riêng về độ dày, tỷ lệ hợp kim và cách hoàn thiện. Nếu muốn tìm hiểu sâu, hãy hỏi nghệ nhân về cách thử tiếng của cồng, sự khác nhau giữa khuôn dùng một lần và khuôn tái sử dụng, hoặc vì sao một chi tiết nhỏ có thể ảnh hưởng đến độ ngân.
Lưu ý để chuyến ghé có ý nghĩa
- Liên hệ hoặc hỏi trước xem xưởng có đang làm việc và có thuận tiện đón khách hay không.
- Không chạm vào khuôn, kim loại mới đúc hoặc dụng cụ nếu chưa được hướng dẫn.
- Giữ lối đi thông thoáng và hạn chế gây ồn khi nghệ nhân đang căn chỉnh âm thanh.
- Nếu mua đồ lưu niệm, hãy hỏi rõ chất liệu, kích thước, cách bảo quản và thời gian hoàn thiện.
Phước Kiều đáng ghé vì đây vẫn là một làng nghề đang sống, không phải bối cảnh được dựng riêng cho du lịch. Đi chậm, quan sát kỹ và trò chuyện đúng lúc sẽ giúp bạn hiểu nhiều hơn về giá trị của một sản phẩm thủ công Việt Nam.
